فووريه ( مترجم : عباس اقبال آشتيانى )
83
سه سال در دربار ايران ( فارسى )
امرى كه اعتماد السلطنه را عصبانى كرده سهم كمى است كه از اين خوان يغما به او رسيده زيرا كه به او فقط 5000 فرانك دادهاند در صورتى كه ديگران بعضى 40000 بعضى 100000 و يكى دو نفر هم 250000 فرانك پول نقد بىغلوغش گرفتهاند . با نهايت خشم به من مىگفت كه واقعا مرا ريشخند كردهاند در صورتى كه من اول كسى هستم كه با سرمايهداران داخل گفتگو شدم و به ايشان فهماندم كه اگر به تحصيل امتيازاتى در ايران اقدام كنند مليونها نفع مىبرند و بر اثر همين مداخلهء من بود كه به اين كار تشويق شدند . اگر چه فيلىپار سندى به دست خود به اعتماد السلطنه سپرده است كه در موقع انتشار سهام شركت معادل 95000 فرانك سهم به او واگذارد ولى او عقيده دارد كه اين كار سرگرفتنى نيست چه او به تجربه دريافته است كه اين قبيل امتيازات كه هر سال چند عدد از آن نوع داده مىشود هيچ يك صورت عمل نمىيابد تنها نفع آن به رشوهگيران مىرسد و نصيب صاحبان سهام جز ضرر و تخطئه چيز ديگر نيست . به عقيدهء اعتماد السلطنه سر فيلىپار هم شيرهء خوبى ماليده شده و امتياز دهندگان با كمال مهارت او را تا قيام قيامت خواهند دواند . با تمام اين احوال اعتماد السلطنه هنوز مأيوس نبود نوشتهء فيلىپار را به من نشان داد و مىخواست كه آن را ولو به ضرر باشد به ديگرى بفروشد و چون مرد اديبى است لابد مىخواهد به فحواى اين مثل كه : « سيلى نقد به از حلواى نسيه است » يا به گفتهء حضرت مسيح كه مىگويد : « يك بگير بهتر از دو خواهى گرفت است » عمل كند . تمام اضطراب اعتماد السلطنه از همين بابت است كه مبادا به پول موعود نرسد و الا چيزى كه غم آن در ميان نيست ايران و مصلحت آن است . از اين امتيازات گذشته يك نفر انگليسى هم تقاضاى امتياز انحصار دخانيات را در لندن كرده است ولى هنوز گفتگوها به نتيجهء قطعى نرسيده . 7 اكتبر - 12 صفر به همان وضع يعنى همراه با همان بادى كه ابرهايى از خاك و غبار جلو چشم ما مىآورد درهء زنجان را كه طرف راست ما قرار داشت و گاهى پديدار و زمانى ناپديد بود